የ2026ቱ ምርጫ፡ ለቴክኖሎጂ ፖርትፎሊዮዎ የጽናት መለኪያ

የ2026ቱ ምርጫ አልፏል እንበል፤ ውጤቱም የተከፋፈለ መንግስት አስገኝቷል። ፓርላማው በሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) እና በአረንጓዴ ቴክኖሎጂ ዘርፎች ላይ ከፍተኛ ምርመራዎችን ይጀምራል። በዚህም የተነሳ የአክሲዮን ገበያው ስጋት ውስጥ ይወድቃል። አብዛኛው ባለሀብት በድንጋጤ ንብረቱን ሲሸጥ፣ አስተዋዩ ባለሀብት ግን ይህንን እንደ መልካም አጋጣሚ ይጠቀምበታል። ይህ ሁሉንም ነገር ሽጦ የማምለጫ ጊዜ አይደለም፤ ይልቁንም እንደ ቀዶ ጥገና ባለሙያ በጥንቃቄና በብልሃት ደካማ የሆኑትን የፖርትፎሊዮዎን ክፍሎች የምናስወግድበት ወቅት ነው።

ይህ ሂደት "ስትራቴጂካዊ ማረም" ይባላል። ግቡ በፖለቲካዊ አለመረጋጋት ማዕበል ሊወሰዱ የሚችሉ ተጋላጭ አክሲዮኖችን ለይቶ በማስወገድ፣ ፖርትፎሊዮዎን ከጥፋት መከላከልና ለቀጣይ እድገት ማዘጋጀት ነው።

ክፍል 1፡ የመጀመሪያው ወሳኝ እርምጃ - ስትራቴጂካዊ ማረም

በሚገርም ሁኔታ፣ ወግ አጥባቂም ሆኑ ተራማጅ የኢንቨስትመንት አማካሪዎች በአንድ ነገር ይስማማሉ፦ በፖለቲካ መቆለፍ ወቅት መጀመሪያ መደረግ ያለበት ነገር መሰረታቸው የላላ ኩባንያዎችን ከፖርትፎሊዮ ማስወገድ ነው። ይህንን ለማድረግ የሚከተለውን የማረጋገጫ ዝርዝር በመጠቀም የያዙትን እያንዳንዱን አክሲዮን መገምገም ያስፈልጋል። አንድ ኩባንያ ከእነዚህ ሶስት ምድቦች በአንዱ ውስጥ የሚወድቅ ከሆነ፣ ያለምንም ማመንታት መሸጥ ይኖርበታል፦

1. በድጎማ ላይ የተመሰረቱ ኩባንያዎች

እነዚህ በተለይ በአረንጓዴ ቴክኖሎጂ ዘርፍ የሚገኙ ኩባንያዎች ሲሆኑ፣ የንግድ ሞዴላቸው ለወደፊቱ በመንግስት በሚሰጡ ድጎማዎች ወይም ኮንትራቶች ላይ የተንጠለጠለ ነው። የፖለቲካ መቆለፍ ሲፈጠር፣ እነዚህ ድጎማዎችና ኮንትራቶች በበጀት አለመስማማት ምክንያት ስለሚቆሙ፣ የኩባንያዎቹ የገቢ ምንጭ በአንድ ጀንበር ይደርቃል። የኩባንያዎ ህልውና በፖለቲከኞች ውሳኔ ላይ የተመሰረተ ከሆነ፣ አሁን የመሸጫ ጊዜው ነው።

2. ከልክ በላይ ከፖለቲካ ጋር የተቆራኙ "ሻምፒዮኖች"

ዋና ደንበኛቸው መንግስት የሆነ ኩባንያ አለዎት? በተለይ በሰው ሰራሽ አስተውሎት (AI) እና በሌሎች የቴክኖሎጂ ዘርፎች የሚገኙ አንዳንድ ኩባንያዎች ትልቁ የገቢ ምንጫቸው የመንግስት ፕሮጀክቶች ናቸው። መንግስት በተከፋፈለ ጊዜ፣ አዳዲስ ፕሮጀክቶች ይቆማሉ፣ ክፍያዎች ይዘገያሉ፣ አንዳንዴም ሙሉ በሙሉ ይሰረዛሉ። ይህ ማለት የኩባንያው የገቢ ቧንቧ ተሰብሯል ማለት ነው። እንዲህ አይነት ኩባንያዎችን መያዝ ትልቅ ስጋት አለው።

3. የፋይናንስ አቅማቸው ደካማ የሆኑ ኩባንያዎች

ፖለቲካዊ መረጋጋት ሲኖር ባለሀብቶች ስጋት ወስደው ትርፋማ ባልሆኑ ነገር ግን ወደፊት ተስፋ ባላቸው ኩባንያዎች ላይ ኢንቨስት ያደርጋሉ። ነገር ግን የፖለቲካ መቆለፍ ሲፈጠር፣ የኢንቨስትመንት ገንዘብ ይሰወራል። በዚህ "የካፒታል ክረምት" ወቅት ከፍተኛ ዕዳ ያለባቸው፣ ያለማቋረጥ ገንዘብ የሚያቃጥሉ እና ትርፋማ ያልሆኑ ኩባንያዎች ሊቀጥሉ አይችሉም። ጠንካራ የሂሳብ መዝገብ እና የተረጋገጠ የገንዘብ ፍሰት ከሌላቸው፣ በገበያው ውጣ ውረድ መቆም አይችሉም።

ዋናው መልዕክት፡ ይህ ሂደት "የፖርትፎሊዮ ንጽህና"ን እንደመጠበቅ ነው። ግቡ በገንዘብ አቅማቸው በራሳቸው መቆም የማይችሉትን ኩባንያዎች በመሸጥ፣ ፖርትፎሊዮዎን በማንኛውም የፖለቲካ አየር ውስጥ ጸንቶ እንዲቆም ማድረግ ነው። ይህንን የመጀመሪያ እርምጃ ከወሰዱ በኋላ፣ ነጻ ባወጡት ካፒታል (ዝግጁ ካፒታል) ምን ማድረግ እንዳለብዎት ወደሚቀጥለው ምዕራፍ እናልፋለን።

ክፍል 2፡ መንታ መንገድ - ዝግጁ ካፒታልዎን የት ላይ ያውሉት?

ተጋላጭ የሆኑትን አክሲዮኖች በመሸጥ ፖርትፎሊዮዎን ካጸዱ በኋላ፣ አሁን በእጅዎ ላይ "ዝግጁ ካፒታል" ይገኛል። ይህ ገንዘብ በቀጣይ የት ላይ ኢንቨስት መደረግ አለበት? እዚህ ላይ እንደ ባለሀብት ያለዎትን የስጋት ፍላጎት (risk tolerance) መሰረት በማድረግ የሚወስኑት ወሳኝ ምርጫ ያጋጥምዎታል። ሁለት ዋና ዋና መንገዶች ከፊትዎ ተዘርግተዋል፦

መንገድ ሀ፡ የምሽግ ስትራቴጂ (ወግ አጥባቂው መንገድ)

ይህ መንገድ "ወደ አስተማማኝ ኢንቨስትመንቶች መዞር" (Flight to Quality) በመባል ይታወቃል። ዋናው ግቡ ያፈሩትን ካፒታል መጠበቅ እና ከገበያ ውጣ ውረድ መከላከል ነው።

• ለማን ነው? ይህ ስትራቴጂ በተለይ ሀብታቸውን ከስጋት ለመጠበቅ ለሚፈልጉ እና የተረጋጋ ገቢን ቅድሚያ ለሚሰጡ ባለሀብቶች ተመራጭ ነው።
• የተግባር እቅድ፡ ነጻ ያወጡትን ገንዘብ ከፖለቲካዊ ድራማ ርቀው በሚገኙ "ጠንካራ መሰረት ባላቸው ንብረቶች" ላይ መልሶ ማዋል ነው።
  • ምሳሌዎች፡
    1. ትርፋማ እና ዝቅተኛ ዕዳ ያለባቸው የኢትዮጵያ ኩባንያዎች፦ እንደ ዳሽን ባንክ ወይም አዋሽ ባንክ ያሉ የተረጋጉ የባንክ ዘርፎች፣ ወይም እንደ ቢጂአይ ኢትዮጵያ ያሉ የፍጆታ እቃዎች አምራቾች የገበያ ፍላጎታቸው በፖለቲካ በቀላሉ ስለማይቀየር አስተማማኝ ምርጫዎች ናቸው።
    2. የኢትዮጵያ መንግስት የግምጃ ቤት ሰነዶች (T-bills)፦ እነዚህ በመንግስት የሚሰጡ የአጭር ጊዜ የዕዳ ሰነዶች ሲሆኑ፣ ዝቅተኛ ስጋት ያለው እና የተረጋገጠ የወለድ ገቢ ያስገኛሉ። ካፒታልዎን ለመጠበቅ በጣም ጥሩ አማራጭ ናቸው።

መንገድ ለ፡ የእድል ስትራቴጂ (ተራማጁ መንገድ)

ይህ መንገድ ገበያው በፈጠረው አላስፈላጊ ድንጋጤ ምክንያት ዋጋቸው ከሚገባው በታች የወረዱ ጠንካራ ኩባንያዎችን በርካሽ ዋጋ ገዝቶ ለረጅም ጊዜ እድገት ማዘጋጀት ላይ ያተኩራል።

• ለማን ነው? ይህ ስትራቴጂ ረጅም የኢንቨስትመንት ጊዜ ላላቸው እና ከፍተኛ እድገትን ለማግኘት ሲሉ መጠነኛ ስጋት ለመውሰድ ዝግጁ ለሆኑ ባለሀብቶች ተስማሚ ነው።
• የተግባር እቅድ፡ በእጅዎ ያለውን ዝግጁ ካፒታል በመጠቀም፣ የገበያውን መ па닉 ተቋቁመው ማደግ የሚችሉ "ጽናት ያላቸው አዳዲስ ኩባንያዎችን" ለይቶ መግዛት ነው።
• የግዢ መስፈርቶች፡
  1. በገበያ ፍላጎት ላይ የተመሰረቱ መሆን፡ ገቢያቸው በመንግስት ኮንትራት ላይ ሳይሆን፣ የግሉን ዘርፍ እውነተኛ ችግር የሚፈቱ መሆን አለባቸው። ለምሳሌ፣ ለአነስተኛና መካከለኛ ንግዶች የፋይናንስ ቴክኖሎጂ (AI-fintech) የሚያቀርቡ፣ ለገበሬዎች በፀሃይ ኃይል የሚሰራ የመስኖ መፍትሄ የሚሸጡ፣ ወይም ለግል መኖሪያ ቤቶች "pay-as-you-go" የሶላር ሲስተም የሚገጥሙ ኩባንያዎች።
  2. የተረጋገጠ የፋይናንስ አቅም፡ ትርፋማ የሆኑ ወይም በግልጽ ወደ ትርፋማነት የሚሄዱበት መንገድ ያላቸው እና ጠንካራ የሂሳብ መዝገብ (balance sheet) ያላቸው መሆን አለባቸው።
  3. ከመንግስት ውጪ ያሉ ደንበኞች፡ የገቢ ምንጫቸው በአንድ የመንግስት ደንበኛ ላይ ብቻ የተንጠለጠለ መሆን የለበትም።

ዋናው መልዕክት፡ ይህ መንገድ የኢትዮጵያን የወደፊት ኢኮኖሚ የሚገነቡ ኩባንያዎችን፣ በገበያ ስጋት ምክንያት በተፈጠረ ቅናሽ ለመግዛት የሚገኝ ልዩ አጋጣሚ ነው።

ክፍል 3፡ ለሁሉም የሚሆን መካከለኛ ስትራቴጂ - ድብልቅ መንገድ

አብዛኞቻችን ሙሉ በሙሉ ወግ አጥባቂም ሆነን ሙሉ በሙሉ ተራማጅ አይደለንም። ስለዚህ፣ በጣም አስተዋይ አካሄድ የሁለቱን መንገዶች ጥምረት መጠቀም ሊሆን ይችላል። ይህ "ድብልቅ ስትራቴጂ" ካፒታልን ከመጠበቅ እና እድገትን ከመፈለግ መካከል ያለውን ሚዛን ለመጠበቅ ይረዳል።

• የተግባር እቅድ፡ ነጻ ያወጡትን ካፒታል በሁለቱ መንገዶች መካከል መከፋፈል ነው። ለምሳሌ፣ ለመካከለኛ ባለሀብት የሚከተለውን አካሄድ እንጠቁማለን፦
  • 60% ወደ "ምሽግ ስትራቴጂ" መድቡ፦ ከካፒታልዎ ውስጥ 60 በመቶውን እንደ የመንግስት የግምጃ ቤት ሰነዶች (T-bills) እና የተረጋጉ የባንክ አክሲዮኖች ባሉ ዝቅተኛ ስጋት ባላቸው ንብረቶች ላይ በማዋል የፖርትፎሊዮዎን መሰረት ያጠናክሩ። ይህ ክፍል ከገበያ ውጣ ውረድ ይጠብቅዎታል።
  • 40% ወደ "የእድል ስትራቴጂ" መድቡ፦ የቀረውን 40 በመቶ ካፒታል በመጠቀም፣ በመንገድ "ለ" ላይ የተጠቀሱትን መስፈርቶች የሚያሟሉ፣ ጽናት ያላቸውና በገበያ ፍላጎት ላይ የተመሰረቱ አዳዲስ ኩባንያዎችን አክሲዮን ይግዙ። ይህ የፖርትፎሊዮዎ ክፍል ለረጅም ጊዜ እድገት እድል ይሰጥዎታል።

ይህ ድብልቅ አካሄድ በአንድ በኩል የአእምሮ ሰላም ይሰጣል፣ በሌላ በኩል ደግሞ በገበያው ውስጥ የተፈጠረውን እድል እንዳያመልጥዎ ያደርጋል።

ማጠቃለያ

የፖለቲካ አለመረጋጋትና መቆለፍ ልንፈራው የሚገባ ነገር ሳይሆን፣ በግልጽና በስርዓት በተዘጋጀ እቅድ ልንጓዝበት የሚገባ አጋጣሚ ነው። ይህ የጽናት መለኪያ ደካማ ኩባንያዎችን ከጠንካራዎቹ የሚለይበት ወሳኝ ወቅት ነው። በዚህ ጽሑፍ የቀረበውን የሁለት-ደረጃ ሂደት በመከተል፣ ማንኛውም ባለሀብት ከአለመረጋጋቱ ማግስት ከመቼውም ጊዜ በበለጠ ጠንካራ እና ጽናት ያለው ፖርትፎሊዮ ይዞ መውጣት ይችላል። ዋናው ነገር በድንጋጤ መሸጥ ሳይሆን፣ በብልሃት ማረም እና እንደገና ኢንቨስት ማድረግ ነው።