የ15,000 ብሩ ጥያቄ፡ የገንዘብ ምሽግ መገንባት ወይስ የሀብት ዕድገት ሞተርን ማስነሳት?

1. መግቢያ፡ ሁለቱ የሀብት መንገዶች

ፍሬህይወት በሙያዋ የምትተጋ የ32 ዓመት የግብይት ሥራ አስኪያጅ ናት። አዲስ አበባ ውስጥ ትኖራለች። ጠንክራ በመስራቷና በጥሩ የገንዘብ አያያዝ ሥርዓቷ ምክንያት ከወር ደመወዟ ላይ ወጪዎቿን ከፍላ በየወሩ 15,000 ብር ታተርፋለች። አሁን ፍሬህይወት ወሳኝ የሆነ የገንዘብ ውሳኔ መስቀለኛ መንገድ ላይ ትገኛለች። ይህ ጥያቄ የብዙዎቻችን ጥያቄ ነው፦ "ይህችን ገንዘብ እንዴት ነው ለወደፊቴ በሚጠቅም መልኩ መጠቀም ያለብኝ?"

በአገራችን ባለው ከፍተኛ የዋጋ ግሽበት ሁኔታ የትኛው አደጋ የበለጠ ያሰጋል? ድንገተኛ የገንዘብ ችግር ሲያጋጥም በቂ የመጠባበቂያ ገንዘብ አለመኖር ይሆን? ወይስ በየቀኑ ዋጋውን እያጣ የሚሄደውን ቁጠባ ዝም ብሎ መመልከት? ይህ ጥያቄ ወደ ሁለት የተለያዩ የገንዘብ አያያዝ ፍልስፍናዎች ይወስደናል፦ የመጀመሪያው በደህንነት ላይ ያተኮረው "የምሽግና የድንበር" ስልት ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ በዕድገት ላይ ትኩረት የሚያደርገው "የዕድገትና የጥንቃቄ" ስልት ነው። እስኪ ሁለቱንም መንገዶች በፍሬህይወት ምሳሌነት እንመልከት።

2. መንገድ ሀ፡ "የምሽግና የድንበር" ስልት (ወግ አጥባቂው መንገድ)

ዋና ፍልስፍናው፦ "ቅድሚያ ህልውና፣ ቀጥሎ ብልጽግና"

ይህ ስልት የሚከተለው መርህ ቀላልና ግልጽ ነው፦ በገንዘብ ዓለም ውስጥ ትልቁና የመጀመሪያው አደጋ እንደ ሥራ ማጣት ያለ ድንገተኛ ችግር ነው። ስለሆነም፣ ወደ ገበያ አደጋ (market risk) ከመግባትዎ በፊት ሊደፈር የማይችል የገንዘብ መከላከያ ምሽግ መገንባት ቀዳሚው ተግባር መሆን አለበት ይላል። ዋናው ትኩረት መረጋጋት ላይ ነው።

ለፍሬህይወት 15,000 ብር የሚሆን የተግባር ዕቅድ፦

• 80% (12,000 ብር) ወደ "ምሽጉ"፦ ይህ ገንዘብ በቀጥታ ከፍተኛ ወለድ ወደሚያስገኝላት የቁጠባ ሂሳቧ ይገባል። ዓላማውም የ6 ወር ሙሉ ወጪዋን ሊሸፍን የሚችል የአደጋ ጊዜ መጠባበቂያ ገንዘብ (emergency fund) መገንባት ነው። ይህ ገንዘብ ምንም አይነት የገበያ መዋዠቅ ቢከሰት የማይነካ አስተማማኝ መሠረት ይሆናታል።
• 20% (3,000 ብር) ወደ "ድንበሩ"፦ ይህ ገንዘብ "የሙያ ካፒታል ፈንድ" ተብሎ ይቀመጣል። ዋና የገቢ ምንጯ የሆነውን ሥራዋን ለመጠበቅና ለማሳደግ የሚረዷትን የሙያ ማሻሻያ ሥልጠናዎች (ለምሳሌ፣ በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ላይ የተመሠረተ የገበያ ሥልጠና) ለመውሰድ ታውለዋለች። ይህም የገቢ ምንጯን የበለጠ አስተማማኝ ያደርገዋል።

ይህ ስልት ለማን ይመከራል? ይህ መንገድ በተለይ በቁጠባቸው ላይ የዋጋ ግሽበት ከሚያሳድረው ተጽዕኖ ይልቅ ድንገተኛ የሥራ ማጣት ወይም የጤና እክል የበለጠ ለሚያሰጋቸውና የአእምሮ ሰላምን ለሚሹ ሰዎች ተመራጭ ነው።

3. መንገድ ለ፡ "የዕድገትና የጥንቃቄ" ስልት (ተራማጁ መንገድ)

ዋና ፍልስፍናው፦ "ድርጊት አልባ መሆን ትልቁ አደጋ ነው"

ይህ ስልት ደግሞ ገንዘብን በቁጠባ ሂሳብ ውስጥ ማስቀመጥ በዋጋ ግሽበት ምክንያት የተረጋገጠ ኪሳራ ነው ብሎ ይሞግታል። እውነተኛ የገንዘብ ደህንነት የሚገኘው የዋጋ ግሽበትን የሚበልጥ የሀብት ዕድገት ሞተር ከመገንባት እንጂ፣ ገንዘብን ስራ ፈት ከማድረግ አይደለም ይላል። ሆኖም ዕድገቱ ጥንቃቄ በተሞላበትና አደጋን በሚቀንሱ "መከለያዎች" የታጀበ መሆን እንዳለበት ያሳስባል።

ለፍሬህይወት 15,000 ብር የሚሆን የተግባር ዕቅድ፦

• 30% (4,500 ብር) ወደ "የገበያ ሞተር"፦ ይህ ገንዘብ በቀጥታ በአገር ውስጥ በሚገኙ የጋራ ኢንቨስትመንት ፈንድ (mutual funds) ወይም አክሲዮኖች ላይ ኢንቨስት ይደረጋል። ዓላማው ገንዘቧ ከዋጋ ግሽበት በላይ እንዲያድግ እድል መስጠት ነው።
• 30% (4,500 ብር) ወደ "የሀብት ማፍጠኛ"፦ ይህ ድርሻ ለሪል እስቴት ቅድመ ክፍያ የሚሆን ቁጠባ ላይ ይውላል። ይህም እንደ ቤት ያሉ ሀብቶችን በብድር (good debt) በመታገዝ ለመግዛትና የረጅም ጊዜ ሀብት ለመገንባት ያግዛል።
• 15% (2,250 ብር) ወደ "የሙያ ግስጋሴ"፦ ይህ ገንዘብ አዳዲስ ክህሎቶችን በመማር ወደፊት የገቢ አቅሟን በከፍተኛ ሁኔታ ለማሳደግ የሚውል ነው። ይህ ከፍ ያለ ደመወዝ ወይም የተሻለ የሥራ ዕድል እንዲኖራት ያግዛል።
• 25% (3,750 ብር) ወደ "የጥንቃቄ መከለያ"፦ ሌሎቹ የሀብት ማሳደጊያ መንገዶች እየሰሩላት ባለበት ወቅት፣ የአደጋ ጊዜ ቁጠባ ፈንዷም በተመጣጠነ መልኩ እንዲያድግ ይህንን ገንዘብ በየወሩ ታስቀምጣለች። ይህም የዕድገት ስልቷን ከአደጋ ይጠብቅላታል።

ይህ ስልት ለማን ይመከራል? ይህ መንገድ በአጭር ጊዜ የገበያ መዋዠቅ ከሚፈሩ ይልቅ፣ ቁጠባቸው በመጪዎቹ አምስት ዓመታት ውስጥ ዋጋውን እንዳያጣ የበለጠ ለሚሰጉና የተሰላ አደጋ (calculated risk) ለመውሰድ ዝግጁ ለሆኑ ሰዎች ተመራጭ ነው።

4. ማጠቃለያ፡ ትክክለኛው መልስ የእርስዎ መልስ ነው

በፍሬህይወት ምሳሌ እንዳየነው፣ ሁለቱም የገንዘብ አያያዝ ስልቶች የራሳቸው የሆነ ጥንካሬና መርህ አላቸው። "የምሽግና የድንበር" ስልት መረጋጋትንና ከአደጋ መከላከልን ሲያስቀድም፣ "የዕድገትና የጥንቃቄ" ስልት ደግሞ የዋጋ ግሽበትን በማሸነፍ ሀብትን ማሳደግ ላይ ያተኩራል።

እዚህ ላይ ሊሰመርበት የሚገባው ቁልፍ ነጥብ አንዱ ስልት ከሌላኛው "የተሻለ" ነው ማለት አለመቻሉ ነው። ትክክለኛውና ምርጡ ስልት የሚወሰነው በእርስዎ የግል የአደጋ ተጋላጭነት መጠን (personal risk tolerance) ነው። ለእርስዎ የሚስማማው መንገድ የትኛው እንደሆነ ለማወቅ እራስዎን አንድ ወሳኝ ጥያቄ መጠየቅ ይኖርብዎታል።

የስጋት መጠንዎን ይገምግሙ (A 'Risk Gut Check')

ለአንድ አፍታ ቆም ብለው ያስቡ፦ የትኛው ሁኔታ የበለጠ እንቅልፍ ይነሳዎታል? በሚቀጥሉት 6 ወራት ውስጥ ድንገተኛ ሥራ የማጣት ሀሳብ? ወይስ አሁን ያለዎት ቁጠባ በሚቀጥሉት 5 ዓመታት ውስጥ ዋጋው በእጅጉ እንደሚቀንስ እርግጠኛ መሆን?

ለዚህ ጥያቄ የሚሰጡት ምላሽ የትኛውን መንገድ መከተል እንዳለብዎት በግልጽ ይጠቁማል። የመጀመሪያው ሁኔታ የበለጠ የሚያሰጋዎት ከሆነ፣ የእርስዎ መንገድ ወደ "ምሽግና ድንበር" ስልት ያደላል። ሁለተኛው ሁኔታ የበለጠ የሚያሳስብዎት ከሆነ ደግሞ፣ "የዕድገትና የጥንቃቄ" ስልት ለእርስዎ የተሻለ አማራጭ ሊሆን ይችላል።

ዋናው ግብ በምሽት ያለ ስጋት በሰላም የሚያስተኛዎትን እና ከእርስዎ የገንዘብ ስነ-ልቦና ጋር የሚስማማውን የገንዘብ ስልት መምረጥ ነው።